Renoir Hakkında Ezber Bozan 5 Gerçek: Bir Porselen Çırağından Modern Sanatın Zirvesine

Müzelerin sessiz koridorlarında, bugün milyonlarca dolar değerindeki tabloların önünden geçerken, genellikle sanatçının sadece “yetenekli” olduğunu varsayarız. Oysa Pierre-Auguste Renoir’ın hayatı, lüks galerilerin duvarlarını süsleyen o neşeli fırça darbelerinin hangi fırtınalardan sağ çıktığının destansı hikâyesidir. Renoir; sadece bir dahi değil, ev kirasını ödeyemediği için sokağa atılan, savaşın ortasında orduya alınan ama her şeye rağmen fırçasını bir ışık hüzmesi gibi kullanan bir direnişçidir. Gelin, bu tutkulu ustayı bir porselen çırağından modern sanatın zirvesine taşıyan, fırça darbeleri arasındaki gizli patikalarda bir yolculuğa çıkalım.

1. Fabrikadan Galeriye: İlk Fırça Darbesi Bir Seramik Üzerindeydi

Renoir, bugün anıldığı zengin aristokrat çevrelerin içine doğmamıştı. 1841 yılında Limoges’da bir terzi ve işçi ailesinin çocuğu olarak dünyaya geldiğinde, kaderi bir sanatçı atölyesinden çok tozlu fabrikalara yakındı. Babası Leonard, onun daha fazla para kazanabileceği bir zanaat öğrenmesini isteyerek onu Levy Frères adlı seramik fabrikasına çırak olarak verdi.

Burada tabaklar üzerine desenler çizmek, Renoir’ın fırçasına porselenin o kendine has parlaklığını ve şeffaflığını kazandırdı. Ancak bu teknik altyapı sadece bir işçilik değildi; o, porselenlerin üzerine Boucher, Watteau ve Lancret gibi Rococo ustalarının zarif figürlerini işlerken onlara hayran kaldı. Bu ustalardan öğrendiği “neşe dolu zarafet,” daha sonra tuvallerindeki kadın tenine o meşhur canlılığını verecekti. Bir porselen tabağın üzerindeki ışık oyunu, yıllar sonra modern sanatın en parlak ışığına dönüşecekti.

2. Bazille: Kanatlarını Monet ve Renoir İçin Geren Kanvas Siper

Renoir’ın kariyeri, dostu Frédéric Bazille olmasaydı belki de Rue Visconti’nin dar sokaklarında kaybolup gidecekti. Varlıklı bir aileden gelen Bazille, sadece atölyesini paylaşmakla kalmadı; bu genç “isyancılara” hem maddi hem de manevi bir kale oldu. Rue La Condamine‘deki stüdyosu, sadece ressamların değil; Emile Zola gibi yazarların ve Edmond Maître gibi müzisyenlerin fikir fırtınaları estirdiği gerçek bir kültür merkeziydi.

Bazille, ailesine yazdığı mektupta o devrimci ruhu şöyle özetlemişti:

“Kendi sanat hareketimi kurmak istiyorum.”

Ancak bu hayal yarım kaldı. 1870’te gönüllü olarak katıldığı savaşta, henüz 29 yaşındayken Beaune-la-Rolande yakınlarında bir keskin nişancı kurşunuyla hayatını kaybetti. Renoir’ın 1867 tarihli “Frédéric Bazille Şövalenin Önünde” eseri, dostunun terlik bağcıklarındaki o küçük kırmızı renk lekesinden paletindeki boyalara kadar her detayda sarsılmaz bir dostluğun yasını tutar.

3. Sanatın “Casusu”: 10 Santime Kiralanan Paris Manzarası

1872 tarihli ünlü “Le Pont Neuf” tablosuna baktığınızda, Paris’in o meşhur köprüsündeki canlılığı ve her bir figürün doğal duruşunu hissedersiniz. Ancak bu doğallık, aslında bir “sanat casusluğunun” ürünüydü. Sanat tarihçisi John Rewald’ın aktardığına göre Renoir, bu tabloyu yapabilmek için bir kafenin ikinci katında, tam olarak 10 santim (o zamanın iki kahve bedeli) ödeyerek kiraladığı bir pencerenin önünde pusuya yatmıştı.

Sahne adeta bir film karesi gibiydi: Renoir fırçasını hazırlarken, kardeşi Edmond köprüye inmişti. Edmond, abisinin figürleri doğal halleriyle ve detaylıca çizebilmesi için yoldan geçenleri adeta “taciz ediyordu.” İnsanları uydurduğu çeşitli bahanelerle, saat sormak ya da yön tarif etmek gibi yollarla bir anlığına durduruyor, böylece Pierre-Auguste’e o anı ölümsüzleştirmek için ihtiyaç duyduğu saniyeleri kazandırıyordu. Köprüdeki o “donmuş” anlar, aslında Edmond’un kurguladığı küçük birer tiyatro sahnesiydi.

4. “Empresyonist” Adı Aslında Bir Hakaretti

1874 yılında fotoğrafçı Nadar’ın stüdyosunda açılan ilk bağımsız sergi, sanat tarihinin en büyük skandallarından birine dönüştü. Eleştirmenler, bu yeni tarzı “bitmemiş” bularak alay ettiler. Dönemin ünlü eleştirmeni Louis Leroy, Claude Monet’nin bir tablosundan yola çıkarak grubu küçümsemek amacıyla “Empresyonistler” (İzlenimciler) terimini kullandı.

Renoir da bu zehirli dilden payını almıştı. Leroy, sanatçının bugün bir başyapıt kabul edilen “Balerin” tablosu hakkında, kıyafetin dokusuna atıfta bulunarak şu acımasız yorumu yapmıştı:

“Daha iyi çizememesi ne kadar yazık, balerinin bacakları eteğinin juponu (lüponu) gibi floş.”

Sergi tam bir mali iflasla sonuçlandı. Renoir o kadar çaresizdi ki, bir süre sonra kirasını ödeyemediği için atölyesinden çıkarıldı. Onu bu sefaletten, koleksiyoncu Durand-Ruel’in iki resmi için ödediği 1.000 frank kurtaracaktı. Bir “hakaret” olarak doğan bu isim ise kısa sürede dünyanın en sevilen sanat akımının madalyasına dönüştü.

5. Savaşın Gölgesinde Saf Neşe: Neden Hep Mutluluğu Boyadı?

1870-1871 yılları Fransa için tam bir kabustu. Tuileries Sarayı’ndan yükselen devasa turuncu alevler şehri aydınlatırken, Vendôme sütunu yerle bir ediliyor, açlıktan hayvanat bahçesindeki filler kesiliyordu. Paris yanıyordu. Renoir bu kaosun ortasında orduya alınmış, savaşın ve yıkımın en çiğ haline tanık olmuştu.

Ancak o, bu karanlığı tuvallerine taşımayı reddetti. Yangınların ve barut kokusunun ortasında, inadına neşeyi resmetti. “Moulin de la Galette’de Balo” tablosunda, ağaçların arasından süzülen o benekli güneş ışığı ve dans eden insanlar, savaşın yarattığı soğuk karanlığa bir cevaptı. Hatta en büyük acıların ortasında bile, “Mère Antony’nin Hanı”ndaki köpek Toto gibi küçük, insani ve hassas detaylara tutundu. Renoir için resim, hayatın çirkinliğine bir ayna tutmak değil, o çirkinliği ışıkla tedavi etme çabasıydı.

Sonuç: Işığın ve Hayatın Mirası

Pierre-Auguste Renoir, porselen fabrikasındaki çıraklığından dünya müzelerinin başköşesine kadar uzanan yolculuğunda, en ağır eleştirilere ve savaşın yıkımına rağmen dünyayı daha parlak görme inadından asla vazgeçmedi. Onun fırçası acıyı değil, hayatın her şeye rağmen devam eden saf sevincini aradı.

Bugün onun eserlerine bakarken kendimize şu soruyu yöneltebiliriz: Zor zamanlarda güzelliği aramak bir kaçış mı, yoksa en güçlü direniş biçimi mi? Renoir için cevap belliydi; o, fırçasını bir kılıç gibi değil, dünyayı her şeye rağmen iyileştiren bir ışık hüzmesi gibi kullandı. Güzellik, onun en büyük devrimiydi.


Kaynak: ArtBook, Renoir, Dost Kitabevi